Słowotwórstwo polega na tworzeniu nowych wyrazów od tego samego rdzenia.

Przykład:

Uczeń powinien rozumieć, jak zmienia się znaczenie wyrazu po dodaniu odpowiedniej końcówki lub przedrostka.

2. Jakie części mowy trzeba umieć tworzyć?

Najczęściej egzamin sprawdza zamianę między:

Przykład rodziny wyrazów:

ACT

• act (działać)
• actor (aktor)
• actress (aktorka)
• active (aktywny)
• actively (aktywnie)
• activity (aktywność)

3. Najważniejsze przyrostki (suffixes)

A. Tworzenie rzeczowników

-er / -or

osoba wykonująca czynność

• teach → teacher
• work → worker
• act → actor

-ist

• art → artist
• cycle → cyclist

-ment

• develop → development
• improve → improvement

-tion / -sion

• inform → information
• invite → invitation
• decide → decision

-ness

• happy → happiness
• dark → darkness

-ity

• active → activity
• possible → possibility

B. Tworzenie przymiotników

-ful

„pełen czegoś”

• help → helpful
• care → careful
• beauty → beautiful

-less

„bez czegoś”

• help → helpless
• care → careless
• hope → hopeless

-ous

• danger → dangerous
• fame → famous

-al

• music → musical
• nature → natural

-y

• rain → rainy
• cloud → cloudy
• sun → sunny

-able / -ible

• read → readable
• understand → understandable
• access → accessible

C. Tworzenie przysłówków

-ly

To najważniejsza końcówka na egzaminie.

• quick → quickly
• happy → happily
• careful → carefully
• slow → slowly

Uwaga!

happy → happily

(y zmienia się w i)

4. Najważniejsze przedrostki (prefixes)

Przedrostki najczęściej zmieniają znaczenie wyrazu na przeciwne.

un-

• happy → unhappy
• usual → unusual
• kind → unkind

dis-

• agree → disagree
• appear → disappear
• honest → dishonest

im-, il-, ir-, in-

również oznaczają „nie-”

• possible → impossible
• legal → illegal
• regular → irregular
• correct → incorrect

re-

oznacza „ponownie”

• write → rewrite
• build → rebuild
• do → redo

5. Wyrazy często spotykane na egzaminie

success

• succeed (czasownik)
• success (rzeczownik)
• successful (przymiotnik)
• successfully (przysłówek)

beauty

• beauty
• beautiful
• beautifully

danger

• danger
• dangerous
• dangerously

help

• help
• helpful
• helpless
• helpfully

care

• care
• careful
• careless
• carefully
• carelessly

use

• use
• useful
• useless
• user

music

• music
• musician
• musical

science

• science
• scientist
• scientific

create

• create
• creator
• creative
• creativity

6. Typowe zadania egzaminacyjne

Przykład 1

My brother is very __________. He always helps everybody.

(help)

✅ helpful

Przykład 2

Congratulations on your great __________.

(succeed)

✅ success

Przykład 3

You must drive __________ in this area.

(care)

✅ carefully

Przykład 4

This answer is __________.

(correct)

✅ incorrect

Przykład 5

Tom is a famous __________.

(science)

✅ scientist

7. Rodziny wyrazów, które warto znać na pamięć

SUCCESS

• succeed
• success
• successful
• successfully

CARE

• care
• careful
• careless
• carefully
• carelessly

HELP

• help
• helpful
• helpless
• helpfully

DANGER

• danger
• dangerous
• dangerously

CREATE

• create
• creator
• creative
• creativity

SCIENCE

• science
• scientist
• scientific

MUSIC

• music
• musician
• musical

FRIEND

• friend
• friendship
• friendly
• unfriendly

KIND

• kind
• kindness
• kindly
• unkind

HAPPY

• happy
• happiness
• happily
• unhappy

8. Co uczeń klasy 8 powinien umieć przed egzaminem?

✅ Rozpoznawać część mowy potrzebną w zdaniu.

✅ Tworzyć:

• rzeczowniki (-er, -or, -ist, -tion, -ment, -ness)
• przymiotniki (-ful, -less, -ous, -al, -able, -y)
• przysłówki (-ly)

✅ Tworzyć przeciwieństwa za pomocą:

• un-
• dis-
• im-
• il-
• ir-
• in-

✅ Znać najczęściej występujące rodziny wyrazów.

✅ Umieć zdecydować, czy potrzebny jest:

• rzeczownik,
• czasownik,
• przymiotnik,
• przysłówek.

Strategia egzaminacyjna

Przy zadaniu ze słowotwórstwa zawsze:

1. Przeczytaj całe zdanie.
2. Ustal, jaka część mowy jest potrzebna.
3. Sprawdź, czy wyraz powinien mieć znaczenie pozytywne czy negatywne.
4. Dodaj odpowiedni przedrostek lub przyrostek.
5. Przeczytaj zdanie jeszcze raz i sprawdź, czy brzmi naturalnie.